უცნაური საზოგადოებრივი ფენომენი

მახსოვს ადრე ჩემი გულისტკივილის შესახებ რო დავწერე, რატოა ასეთი იშვიათობა საინტერესო, შემეცნებითი, ინფორმაციული ბლოგები თქო, მეგობარმა ბლოგერმა მითხრა:love and hate ვისაც რა მიაჩნია საინტერესოდ იმაზე წერს, ვისაც რა ეხალისება იმას ლაპარაკეობსო თავის პოსტში. “საინტერესოს” უნიკალური განმსაზღვრელი არაფერია გარდა თვითონ ადამიანის სუბიექტური შეფასებისა. აქედან გამომდინარე ჩემი მეგობარი აბსოლუტურად მართალი იყო.

საბჭოთა კავშირის დაშლისა და დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ,  2012 წლის 1 ოქტომბერს გამართულ საპარლამენტო არჩევნებში საქართველოს ისტორიაში პირველად მთავრობა დემოკრატიულ პრინციპებზე დაყრდნობით შეიცვალა. ოპოზიციურმა კოალიციამ გაიმარჯვა და პარლამენტში უმრავლესობით შევიდა. ავად თუ კარეგად დაკომპლექტდა მინისტრთა კაბინეტი. კანონმდებლები საპარლამენტო კომიტეტებშიც გადანაწილდნენ და შეუდგნენ საქმეს.

საზოგადოება უკეთესის მოლოდინშია. ნაწილი კრიტიკულადაა განწყობილი. ეს ნორმალურია და ასეც უნდა იყოს პლურალიზმისა და განვითარებისთვის. წინა წლებთან შედარებით სამოქალაქო საზოგადოების გამოცოცხლებაც ნამდვილად შეიმჩნევა. ამის ცოცხალი მაგალითია თუნდაც წინასაარჩევნო პერიოდშიც და შემდეგაც “ენჯეოების” თავდაუზოგავი შრომაა.

საზოგადოება – საკმაოდ საინტერესო, რთული, უცნაური, რაციონალური, ხშირ შემთხვევებში საკმაოდ არარაციონალური სტრუქტურული წარმონაქმნი, რომლის გარეშეც სახელმწიფო უბრალოდ არ არსებობს. საზოგადოების თითოეულ საღად მოაზროვნე წევრს რომ ჰკითხო აუცილებლად სურს კეთილდღეობა, კანონის წინაშე ყველას თანასწორუფლებიანობა, განვითარება, განათლება, ადამიანის უფლებების დაცვა, მოკლედ წინსვლა.

მინდა ერთ უცნაურ საზოგადოებრივ ფენომენზე დავწერო, რაც დაახლოებით ასე შეიძლება ჟღერდეს: “ჩემი სიძულვილი სიძულვილი არაა, შენი სიძულვილი სიძულვილია”.

ბოლო პერიოდში სოციალურi-hate-you ქსელებში ძალიან ხშირად შემხვდა მსგავსი “მეზიზღები იმიტომ რომ შენ სხვა გეზიზღება” გამონათქვამები. იდეაში, ზიზღის დამგმობი მოძულე აკრიტიკებს სხვას იმის გამო, რომ ამ სხვამ მესამე პირის მიმართ გამოხატა ზიზღი. არადა აბსოლუტურად იმავე დოზით, თუ უფრო მეტით არა, თვითონ აფრქვევს ზიზღს მისი მისამართით. შეხვდები უამრავ მარგალიტ გამონათქვამს, სახელდობრ:

ა)”ღმერთო გაწყვიტე ასეთი ქართველები”
ბ)”ამათ გემზე შევყრიდი და შუა ზღვაში ჩავძირავდი”
გ)”ზიზღი გამიჩნდა მათ მიმართ, აბსოლუტურად არაამქვეყნიურები”
დ)”ამათ შემყურე ვხვდები რატომ შეიძლება გაგიჩნდეს გენოციდის სურვილი”

და სხვა მისთანანი…

ნიშანდობლივია, რომ ზიზღის დამგმობი მოძულე პირი არც ერთ შემთხვევაში არ ფიქრობს იმას, რომ როგორმე გათანაბრებული შეიძლება იყოს იმასთან, ვისაც ლანძღვისთვის ლანძღავს.  თითქოს მისი შეგინება შეგინება არაა.

ისე, რო დავუფიქრდი: ერთია რომ აგრესიას და ზიზღს აგრსიითა და ზიზღით ვერ შეცვლი, ვერ გამოასწორებ. მაგრამ მეორეა კიდევ: ალბათ ძალიან დიდი გონიერება და მოთმინებაა საჭირო იმისათვის, რომ მსგავს შემთხვევებში ემოციამ არ გძლიოს და ლანძღვას ლანძღვით არ უპასუხო.

როგორ უნდა მოიქცე? კანონის ფარგლებში ესაუბრე. ეთიკის ფარგლებში ეცადე გააგებინო. აუხსენი რაში ცდება და რატომ არაა მართალი. ჩვენ ხომ მაღალი პოლიტიკური კულტურის მქონე სამოქალაქო საზოგადოების ჩამოყალიბებას ვესწრაფვით?! წინააღმდეგ შემთხვევაში ნუღარ გაგიკვირდება თუ კი ვიღაც მესამის დაცვისას შენც  დაგადანაშაულებენ სხვანაირის სიძულვილში.

Advertisements

მორალი

ადამიანები ერთმანეთთან ურთერთობენ გარკვეული დაუწერელი წესებისა და ნორმების დაცვის თანახმად. სხვადასხვა კულტურას, კულტურაში სახელმწიფოს, სახელმწიფოში მხარეს, მხარეში სოფელს, ქალაქსა თუ ტომს გააჩნია თავისი ნორმატიული მახასიათებლები, ქცევის ნორმები. მოკლედ: მორალი. რას წარმოადგენს მორალი? რა შინაარსობრივი აზრის მატარებელია ის და  რა ფუნქცია-დანიშნულება გააჩნია მას?

მორალი ისტორიული წარმონაქმნია. იგი წარმოიშვა საზოგადოების ფორმირების ადრეულ ეტაპზე, ვითარდება იდეოლოგიური, ეკონომიკური და საზოგადოებრივ ურთიერთობათა სხვა ცვლილების შედეგად; გარდა ზოგადი, უნივერსალური ელემენტებისა, მორალს ისტორიულად წარმავალი ნორმები, პრინციპები, იდეალები აქვს. ზოგადი შეხედულებით, ბევრ ასპექტებში ყველა მორალური სისტემა მსგავსია, მაგრამ ცალკეულ სისტემაში ყოველი ნორმისა თუ შეფასების გამოვლინება ივსება კონკრეტული შინაარსით, რომელიც გამოხატავს მის ორიენტაციას სწორად მოცემული კონკრეტული საზოგადოების ინტერესებიდან გამომდინარე. ადამიანთა ერთობები ქმნიან თავიანთ მორალურ სისტემებს, ჩვეულებრივ, ეს პროცესი იწყება ადრინდელი მორალური სისტემების მკვეთრი უარყოფით, მაგრამ ახალი ჩნდება მხოლოდ  წარსულის ბაზაზე, ხდება მისი შინაარსის სახეცვლილება, რომელსაც თან სდევს უკვე არსებული მორალური ფორმების გამოყენება.

მორალი – ეს არის  ნორმების, სანქციების, შეფასებების, დანაწესების, ქცევის ნიმუშთა სისტემა, რომელიც ასრულებს სოციალური კონტროლისა და სოციალური ურთიერთობების რეგულირების ფუნქციებს ამა თუ იმ სოციალურ ჯგუფში, მთლიანად საზოგადოებაში. მორალის ფუნქციაა ადამიანთა ქცევის ნორმალიზება, ქცევის რეგულირება საზოგადოებრივი ცხოვრების ყოველგვარ სფეროში. მასობრივი მოღვაწეობის სხვა ფორმებისგან განსხვავებით: სამართალი, ადმინისტრაციული განაწესი, სახელმწიფო დეკრეტები, ხალხური ტრადიციები, მორალს დასაბუთებისა და თავისი მოთხოვნების განხორციელების სხვაგვარი წესი აქვს. მასში აუცილებლობა, სოციალური ერთობის ინტერესები და მოთხოვნილებები გამოიხატება საყოველთაოდ აღიარებული შეფასებებისა და დანაწესების სახით, რაც განმტკიცებულია ნიმუშის, ჩვევის, ადათის, საზოგადოებრივი აზრის ძალით. ამის გამო მორალურ მოთხოვნებს უპირობო აუცილებლობის ფორმა აქვს და ერთნაირად ეხება ყველას, თუმცა კი ბრძანება მორალურობაზე არავისგან მოდის, ამასთან, ეს მოთხოვნები შედარებით მყარი ხასიათისაა. მორალი იდეურადაა დაფუძნებული წარმოდგენაზე ანუ როგორ უნდა იცხოვროს ადამიანმა. მორალი სამართლისგან განსხვავდება იმით, რომ ყოველი ადამიანის მიერ ზნეობრივი მოთხოვნების შესრულება კონტროლდება ყველას მიერ, ამასთან, ამა თუ იმ ადამიანის ავტორიტეტი არ უკავშირდება ოფიციალურ უფლებამოსილებას; მორალის მოთხონათა შესრულება კონტროლდება და მოწმდება მხოლოდ სულიერი ზემოქმედების ფორმებით: საზოგადოებრივი შეფასება, ანუ მოწონება ან გაკიცხვა. ამის გამო, სოციალური კონტროლის სხვა ფორმებთან შედარებით, იგი ცნობიერებისათვის უფრო მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. მორალს სხვადასხვაგვარი ფორმა აქვს: ნორმა, მოვალეობა, პასუხისმგებლობა, სინდისი. ცნობიერება ამას ასახავს შესაბამისი წარმოდგენებით: პრინციპები, საზოგადოებრივი და მორალური იდეალები, კეთილი-ბოროტი, სამართლიანობა-უსამართლობა…

მოკლედ, ბევრი რომ აღარ გავაგრძელო მორალის რაობასა და მის მნიშვნელობაზე საუბარი, გთავაზობთ მინი მასტერკლასს მორალზე:

ხეზე იჯდა ჩიტი. გაიყინა და ძირს ჩამოვარდა. მივიდა ძროხა და ზედ დააფუნა. ჩიტი გალღვა, ფუნიდან თავი ამოყო და ჭიკჭიკი დაიწყო. ჩიტის ჭიკჭიკი ახლოს მყოფმა მელამ გაიგონა. მივიდა, ჩიტი ფუნიდან ამოიყვანა და შესანსლა.

აქედან გამომდინარეობს მორალი:

1. ყველა ვინც თავზე დაგაჯვავს შენი მტერი არაა.

2. ყველა ვინც მძღნერიდან ამოგიყვანს შენი მოყვარე არაა.

3. ყელამდე მძღნერში რომ ხარ არ უნდა იჭიკჭიკო.